Orły ze skrzynkami na grzbiecie

Przytaczaliśmy już na naszych łamach wspomnienia Jana Urbana, który gościł z Biało-czerwonymi w Tiranie w ramach eliminacji MŚ 1986. Z albańskiego krajobrazu – obecnie podziwianego przez setki tysięcy wypoczywających – on zapamiętał jedynie ponure bunkry, których tysiące rozsiano po całym kraju. To był wyraz chorobliwego przekonania wspomnianego satrapy o nieuchronności wojny między wschodem (Układem Warszawskim) i zachodem (NATO); schrony miały wówczas ochronić znaczącą część mieszkańców najbiedniejszego chyba państwa Starego Kontynentu.

Santosa wysłali na zieloną trawkę

Piłkarsko Albania też traktowana była jako kopciuszek. I de facto nim była: wciąż jeszcze nie ma na koncie awansu na mundial (i... niech tak na razie zostanie)! Natomiast dwukrotnie (2016, 2024) zagrała w finałach Euro, choć poza fazę grupową jeszcze nie wyszła. Polacy mają z tym rywalem korzystny bilans spotkań (patrz niżej), choć wygrane nigdy nie przychodziły im łatwo.

Zresztą to właśnie Albańczycy jednak w poprzednim cyklu eliminacji do ME „wysłali” Biało-czerwonych do baraży, wygrywając polską grupę kwalifikacyjną. Odnieśli też – po 70 latach – drugie zwycięstwo w oficjalnym spotkaniu z Polską. Mamy je jeszcze świeżo w pamięci, po tej porażce Orłów z pracy z nimi wyrzucony został Fernando Santos.

Tydzień na „Transylwanii”

Z całego zestawu polsko-albańskich konfrontacji – nie ku przestrodze, ale raczej z barwności opowieści – wybraliśmy jedyną przez długie dekady wpadkę naszej kadry. To była końcówka roku 1953, a wyprawa nad Adriatyk zabrała Polakom... miesiąc. Dlaczego? Opowiedział mi o tym nieżyjący już Kazimierz Trampisz.

– Tito, prezydent Jugosławii, odwrócił się od komunistów i nie chciał przepuszczać „bratnich” samolotów przez swoje terytorium. Więc myśmy musieli zrobić tak: wsiadać tutaj w pociąg do Konstancy (port w Rumunii – dop. aut.). Tam się przesiadaliśmy na statek „Transylwania” i płynęliśmy przez Morze Czarne, Bosfor, Dardanele i korytarz przez Grecję na Adriatyk, do portu w Durres. A stamtąd już drogą lądową do Tirany. To wszystko trwało bardzo długo (ponad tydzień – dop. aut.) – przekazywał ze śpiewnym kresowym akcentem dwukrotny mistrz Polski w barwach Polonii. To było swego rodzaju uzasadnienie porażki, bo niemal przez tydzień, na pokładzie statku, nasi ani przez moment nie dotknęli piłki!

Pomarańczowa układanka

Po przegranej w Tiranie, obie ekipy zmierzyły się jeszcze dwa razy. I choć składy były niemal identyczne, w oficjalnych rejestrach tych meczów nie ma. Gospodarze grali bowiem najpierw pod szyldem „Tirana”, potem zaś „Skhodra”. Goście z Polski ukrywali się zaś pod nazwami „Warszawa” i... „Stalinogród” (przez trzy lata taką nazwę nosiły Katowice po śmierci sowieckiego dyktatora). I tu już nie było wątpliwości: po naszej stronie zanotowano wygrane 4:1 i 2:0.

Clou całej wyprawy z jednego biednego kraju do drugiego kryło się jednak w czymś innym. – W Albanii tamtejsza pani minister sportu kazała nam zbić skrzynki drewniane na owoce. Za diety, które dostaliśmy, mogliśmy sobie kupić pomarańcze, figi i migdały; ułatwiono nam dostęp do nich – wspominał po dekadach Trampisz. – Ja kupiłem coś 10 czy 12 kilogramów pomarańczy, podobnie jak inni. Skrzynki stały potem na pokładzie statku wracającego do Konstancy; jedna na drugiej. Każda była podpisana, więc jak niektórzy zobaczyli, że ich stoi na samym dole, to w nocy je przekładali na górę, żeby owoce miały powietrze – o „owocowej układance” pan Kazimierz opowiadał z uśmiechem. Podobnie jak o finale tej eskapady.

Rarytas wigilijny

– Kiedy przyjechaliśmy w końcu pociągiem do Katowic – Gerard Cieślik, Gerard Suszczyk i ja – wzięliśmy te skrzynki na plecy i wyłaziliśmy z nimi z wagonu na peron jak tragarze. Wyobraża pan to sobie? Reprezentacja Polski przyjechała i skrzynki taszczy! Ale matka się ucieszyła, bo to była Wigilia, a pomarańcze były rarytasem. Można było na świąteczny stół położyć!

Dariusz Leśnikowski

Mecze Polaków z Albańczykami

15. Tirana, 10.09.2023: Albania – Polska 2:0 (Asani, Daku) – el. ME

Bilans: 15 meczów – 10 zwycięstw Polski, 3 remisy, 2 wygrane Albanii; bramki 20:10